Sev(il)mək Hekayətindən Bir Səs

"Ey sevimlilər, biri-birimizi sevək, çünki məhəbbət Allahdandır. Sevən hər kəs də Allahdan doğulub və Allahı tanıyır. Sevməyən kəs Allahı tanımır, çünki Allah məhəbbətdir. Allahın bizə olan məhəbbəti belə zahir oldu: Allah Öz vahid oğlunu dünyaya göndərdi ki, biz Onun vasitəsilə yaşayaq. Məhəbbət bizim Allahı sevməyimizlə bağlı deyil, amma bundan ibarətdir: O bizi sevdi və Öz Oğlunu bizim günahlarımıza görə kəffarə qurbanı olaraq göndərdi. Ey sevimlilər, Allah bizi bu cür sevdiyi üçün biz də gərək biri-birimizi sevək. Allahı heç kim heç zaman görməyib. Əgər biz biri-birimizi sevsək, Allah bizdə qalır və Onun məhəbbəti bizdə kamil olur." (Yəhyanın birinci məktubu 4:7-12). (Müqəddəs Kitab (Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid.) Müqəddəs Kitab Şirkəti. Bakı-2009. Səh.383)

Spoiler Alert! Və ya hələ oxuyub bitirmədiyiniz kitablar haqqında müsahibələri dinləyəndə diqqətli olun!

Marilynne Robinsonun "Gilead" əsərini oxuyuram. Çox gözəl, həqiqətən aldığı mükafata layiq əsərdi. Xristianlığı bilənlər üçün isə xüsusilə qiymətlidir, çünki kitabda işlənən teoloji mövzular maraqlı suallar qoyur.
Çoxdandı belə axıcı, sakit, dilinin gözəlliyi sadəliyində olan kitab oxumamışdım, özəlliklə də D.F.Wallace-in uzun, ən azı bir səhifəni tutan, xoruz banı eşitməmiş sözlərlə dolu cümlələrindən sonra belə bir əsəri oxumaq yeni nəfəs kimi gəlir adama.
Nəsə, sözüm onda deyil. Bu gün düşündüm müəllifin kitabla bağlı youtube-dəki müsahibələrinə baxım. Birini tapıb dinləməyə başladım. Müsahibənin heç ortasına çatmamış kitabın hələ oxumadığım hissələrilə bağlı danışmağa başladılar və bir xarakterlə bağlı dedikləri həmin xarakterdəki tapmacanı əməlli-başlı öldürdü. Fikirləşdim eybi yox, bir xarakterin necə olacağını və ümumiyyətlə şəxsiyyətini kitabı oxuyub sona çıxmamış bilmək böyük itki deyil. Bir az da dinlədikdən sonra gördüm kitabın sonundan danışırlar və romandakı ən maraqlı sualın cavabı gəlir. Ürəyimə damdı ki, indi kitabın "sirri" açılacaq, romana bütün marağım öləcək.
Macal tapıb mən videonu dayandırmamış o cavabı da eşitdim, kefim pozuldu.
Ağlıma gəldi ki, gərək filmlə bağlı məqalələrdə olduğu kimi, belə müsahibələrin də adına bir "spoiler alert!" yazsınlar. Belə də iş olar!?  
Amma kitabl oxuyub bitirəcəm. Görək bir kitabın sonunu ya ən önəmli süjet elementini bilə-bilə oxumaq necə olur.

Doqma

Dilimizdə doqma və doqmatik sözünün mənfi çaları var. Bir qayda olaraq, köhnə, daşlaşmış, rigid bir fikri, və ya belə düşünən birisini anlatmaq üçün istifadə edilir. Xristianlıqda doqma bu və ya digər inancı ifadə edən formal dil, formula, ümumqəbulolunmuş rəsmi ifadə tərzi kimi anlaşıla bilər.

Bilirsinizmi ki...

Bir qəhvə fincanını,

Dodağınıza yaxınlaşdıran anda,

Xatirələr,

Çağrılmamış qonaq kimi

Xəyallarınıza hopar?

Mizoteizm: Allaha Nifrət

İlahiyə, daha doğrusu, monoteist dinlərdəki yaxşı, tək, hər şeyi bilən və idarə edən ədalətli Allaha qarşı nifrət mizoteizm adlanır.

Mizoteizm ateizmə yaxındı, ancaq eyni deyil. Məncə bunların kəsişmə nöqtələri var, bununla belə, ateizm İlahini fiksiya, olmayan birisi kimi xarakterizə edirsə, mizoteizm Allahın varlığını qəbul edir. Bu mənada, mizoteist ilahinin varlığını qəbul edən, ancaq ona ibadət yerinə ona nifrəti təlqin edən bir mövqedi.

Düzünü desəm, mən İlahiyə nifrət etməyin mümkünlüyünü tam anlaya bilmirəm, çünki İlahi bilavasitə hiss orqanları vasitəsilə qavranılan bir şey deyil. Allaha nifrət etmək, bir növ mücərrəd bir şeyə, məsələn, 2+2=4 formulasına nifrətə bənzəyir. Amma belə insanlar da var.

Allaha nifrət etmək satanist olmaq, əxlaqsız olmaq, oğraşlıq eləmək anlamına gəlmir. Yaxşılıq edən, əxlaqlı ateistlər olduğu kimi, xeyirxah mizoteistlər də var. Niyə də olmasın?

Nəsə...bir mizoteistə rast gəlsəniz, onu daş-qalaq etməyin. Onu da İlahi yaradıb. Onun üzərində sizdən çox, onu öz surətində yaradanın haqqı var. 

Özlərimiz

Hamımızda bir neçə öz var. Birində mərhəmət, sevgi, şəfqət, çalışmaq, çiçəklənmək, yardım etmək, sevmək, bağışlmaq var. Digərində qisas almaq, nifrət etmək, özünü hər cür zövqə, istəyə fərqinə varmadan təslim etmək, kiminsə ayağının altını qazmaq, suda boğulana vecsiz yanaşmaq, tənbəllik var. Hər iki öz biri-birindədi, biri-biriylə qarışıb biri-birindən təsirlənir və onların arasında münaqişələr olur. Heç bir özü tam yox etmək, tam gəlişdirmək mümkün deyil. Onların hər ikisiylə yaşamağa məcburuq. Ancaq onlardan birini gəlişdirə və digərini də qısırlaşdıra bilərik. Sizin hansı özünüz hansı özünüzə nəzarət etdir?

Eqzistensial Angst?

Çox düşündürücü musiqidi (özəlliklə istinadların hardan gəldiyini bilənlər üçün). Düzdü, çox qaranlıq və pessimistidi, ancaq məni bu musiqiyə çəkən onun sözləri və həmin sözlərdə anladılan yanaşmadı (Razılaşmaq mənasında deyil, maraqlı baxış bucağı mənasnıda). Doğrudan da, sevgini, ədaləti, hər şeyi rədd etmək və məna axtarışına etinasız yanaşmaq mümkündü.
Açığı, bu düşüncədə olan birisinə nə deyəcəyimi bilmirəm.

Əslində İlahiyə, fövqəltəbii varlığa inanmağın bir ucu da həmin bu potensialı dərk etməyə dayanır. Belə bir potensialın olduğunu anlayıb onu könüllü şəkildə rədd etmək də mümkündü. Ancaq iş burasındadı ki, bu cür yanaşmanı tam və əsaslı rədd edə bilən tək inanc şəkli transsendental inancdı. Onun da özünə görə problemləri var...

Bayramınız mübarək!

Bütün müsəlmanların, özəlliklə də bu bloqu oxuyanların:), Ramazan bayramını təbrik edirəm! Allah dualarınızı qəbul eləsin!

Övlad Qatili?

İslamdakı bəzi mənbələrə görə İbrahim peyğəmbər oğlu İsmayılı, Xristianlıq və Musəvilikdə isə oğlu İshaqı qurban etmək üçün götürür. Niyə? Çünki Allah belə istəyibmiş. Çağdaş teoloji interpretasiyada bir qayda olaraq İlahinin İbrahimi durdurmasına diqqət ayırarlar, ancaq Xristianlıq və Musəvilikdə bir də qurbanlıq və qurban istəmədə İlahinin rolu məsələsinə də yer ayrılır və bu bucaqdan baxaraq İlahinin xarakteri haqqında fərqli fikirlər irəli sürülür. 

Bab-ül-Bibel

Siz elə bilirsiniz, Bibliya sadəcə gəlişgözəl sözlərdən ibarətdi? Bibliyada Rəbb sevgisindən, yaxşı olmaqdan, Onun mərhəmətindən, sədaqətindən və əhdü-peymanından çox danışılır. Ancaq Bibliya çox qarışıq, həm də çox maraqlı kitabdı (daha doğrusu kitablar toplusudu). Orda həqiqətən qorxunc hekayələr də var və onların arasında çağdaş dönəmimizin dəhşət (bəzən də erotik-porno) filmləri üçün zəngin materiallar tapmaq olar. Orda İlahinin verəcəyi cəzalardan, dolayısıyla, həm də onun qəddarlığından, anlaşılmazlığından, bəzən gözlənilməz əməllərindən və s. bəhs edilir.