Tanrıcıl Zənglinlik

Bibliyada zənginlik, yəni varlı olmaq və əməlisalehlik/möminlik arasında qəribə bir ilişki var. Bu münasibət birmənalı deyil. İstər Əhdi-Ətiqdə, istərsə də Əhdi-Cədiddə bir çox varlıların daha çox Tanrı qəzəbinə gələcəyi, əldə etdikləri var-dövlətin onlar üçün Tanrı önündə bir yük olacağına dair bir çox mülahizələr var. Bu azmış kimi, bir də Qutsal Kitabda kasıblıq, daha doğrusu var-dövlətdən kasad olmaq zənginliyə nisbətən ümumilikdə üstün görülür söylənə bilər. Bununla belə, Qutsal Kitabda varlılığın birmənalı olaraq pislənməsi və kasıblığın da birmənalı üstün tutulması kim bir yanaşma görülmür. Bibliya var-dövlətdən həm də Tanrının verdiyi nemət, bərəkət kimi bəhs edir. Elə isə İlahidən bərəkət kimi var-dövlət almış əməlisaleh insanları var-dövləti özünə yük olan ədalətsiz insanlardan nə ayırır? Bu yaxınlarda bir məqalə oxudum. Müəllif bu suala cavab verməyə çalışır. Onun yazdığına görə əməlisahel zənginləri belə səciyyələndirmək olar:

İnanc. Şübhələndiklərinizdəndirmi?

Şübhəsiz yaşamaq mümkün deyil. İnanc məsələlərində də insanların şübhəsi olur. Şübhə nədir? Şübhəni üç ana elementlə xarakterizə etmək olar. 1) Şübhə bildiyimizin məzmunu haqqında qərarsızlıq, yəni bildiyimizin bildiyimiz kimi olmaması və ya bilmədiyimizin bildiyimiz kimi olması ilə bağlı düşüncələr və bu düşüncələrdən törəyən qeyri-müəyyənlik. 2) Güvəncsizlik. 3) rahatsızlıq. Hər üç elementi birləşdirsək məncə şübhəni əldə edirik. Şübhə ancaq o zaman ortaya çıxır ki, konkret məsələdə qeyri-müəyyənliyin mövcudluğunu  anlayırıq və bu qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq bizim üçün önəmli olar. Şübhə o zaman başlayır. Bilmədiyiniz və necəliyini dəqiq anlamadığınız ancaq bundan dolayı rahatsız olmadığınız şeylər şübhə yaratmaz və ya onların törətdiyi əqli-hissi hallar şübhə kimi xarakterizə edilməz. 

Ekzegetika və Eyzegetika

Ekzegetika Bibliyanın bu və ya digər bir parçasının, hekayəsinin, müəyyən cümlələrinin daha dərindən, daha hərtərəfli anlaşılması üçün araşdırılmasına deyilir. Ekzegitka Məsihi Hermenevtikasının və Məsihi şərhinin təməl sənətlərindədi. Bir şəxsin ekzegetika ilə məşğul olması üçün ən azından qədim İbranii və Yunan dillərində  mətnlərlə işləməsi, üzərində işlədiyi mətni diqqətlə və yaxından oxuyub analiz etməsi, sözügedən mətnlə bağlı başqalarının araşdırmaları ilə tanış olması, mətnin yazıldığı dönəmi və s. öyrənməsi, mətnin ədəbi, linqvistik özəlliklərini ələ alması gərəkir. Ekzegetika teoloji şərhin, vəəzin, homiletikanın mühərriki kimi anlaşıla bilər. Ekzegetikasız Bibliyanı oxuyub anlamaq, ruhi gəlişmə üçün ondan yararlanmaq mümkündü, ancaq mətnin dərinliyinə enmək, onu bir neçə baxış bucağından araşdırmaq, mətnin belə deyək, tapmacalarını tam anlamaq mümkün deyil.  Bibliyanı oxuyan hər kəs şərh səviyyəsində az-çox ekzegetika ilə tanışdı. Ekzegetikada məqsəd Müqəddəs Kitabın sizə verəcəyi mümkün anlamları tapmaq, onları görməkdi.

Tanrıcıl Çəkingənlik Pisliyə-Ədalətsizliyə Nifrət Kimi

Süleymanın Məsəlləri kitabında (8:13) deyilir ki, Allah qorxusu pisliyə nifrət etməkdi. Sözün düzü, nifrət etmək heç vaxt ürəyimcə olan bir şey deyil, ancaq hər halda pislikdən xoşlandığımı da deyəmmərəm. Yəqin ki, pisliyə nifrət ümumiyyətlə şər, pislik kimi şeyləri həm əqli, həm də emosional rədd etmək anlamına gəlir. Görən niyə pisliyə, şərə nifrət önəmlidi? Yuxarıdakı örnəkdən bəlli olur ki, Tanrı qorxusu laqeydliyi rədd edir. Bu mənada pislikdən, şərdən nifrət etmək həm də Allah qorxusunun bir parçasıdı. Görünüydü kimi, Allah qorxusu Allahdan qaçıb gizlənmək deyil, şərdən, pislikdən uzaq olmaqdı. Allah qorxusu da önəmli özəllik olduğuna görə, Tanrıcıl çəkingənliyi (və ya Allah qorxusunu) əldə etmək istəyən insan həm də pislikdən, şərdən uzaq olmalıdı və ya buna can atmalıdı. Nəzərə alaq ki, pisliyə nifrət (və ya Allah qorxusu) şər, pislik adı altında sadəcə əxlaqi sferadan danışmır, həm də ədalətsizlikdən danışır, ona görə ki, şər olan, pis olan həm də ədalətsiz olandı. 

Bizim Dilimiz və Onların Dili

Yəqin mətbuatı ara-sıra izləyənlər yazıçı Əli Əkbərin Azadlıq radiosuna müsahibəsində işlətdiyi “dilimiz naqis dildi” sözünü oxuyublar və sonra onun ətrafında dönüb dolaşan söhbətlərdən də eşidiblər. Mən dilimizin naqis olub-olmadığını bilmirəm, ancaq dilimizin bir sıra dillərlər müqayisədə, məsələn, İngilis, Rus və s. dillərlə qarşılaşdırdıqda söz ehtiyatı baxımından kasad olduğunu şəxsi təcrübəmdən bilirəm. Bir dilin digər bir dilə nisbətən daha az ya çox sözə malik olması faktdı. 

20 yanvar

Unutmayaq.

"Kəssə hər kim tökülən qan izini,
Qurtaran dahi odur yer üzünü." (H.Cavid)

Ədalətsizliyə Qarşı Savaşda İnanc

Ədalət üçün aktiv savaş verən bütün insanların iki özəlliyi var: 1) ədalətə, onu qurmanın, bərpa etmənin mümkünlüyünə və ya ədalətsizliyin aktiv savaşla azaldılmasının mümkünlüyünə inanırlar, 2) bunun üçün savaş verməyə dəyər düşünürlər (və buna inanırlar) və ya ədalətsizliyin azaldılması üçün savaş onların dəyərlər sistemində önəmli yer tutur. 

Milad Fotolarda

Bu keçiddən Azərbaycan Pravoslavlarının Miladı necə qeyd etmələri haqqında yazı oxuya bilərsiniz. Şərhləri də oxuyun və vətəndaşlarımızın öyrənməsi gərəkən çox şeyləri olduğuna diqqət yetirin. Mənsə bir az dincəlim, bu aralar bloq üçün olmasa da çox yazıram. Dincəlməyə ehtiyac var.

Bir Səs

Videoda Qul Nəsiminin (İmadəddin Nəsimi deyil) qəzəllərindən birini türk müğənnisi Ahmet Aslan oxuyur. Mənim çox xoşuma gəldi, sizlərlə də bölüşmək istədim.

Elə və Belə

Ekkleziologiya – Kilisə haqqında teoloji təlimlərin məcmusuna və Kilisəni teoloji baxış bucağından araşdıran sahəyə verilən addı (Ekklesia – kilisə). Dilimizdə buna yəqin Kilisə bilimi və ya Kilisəşünaslıq deyilə bilər. Ekkleziologiyanı icmaşünaslıqdan ayırmaq lazımdı. İcmaşünaslıq konkret icmaları insan qrupu, sosial orqanizm kimi və sosioloji, psixoloji baxış bucağından araşdıran bir sahədi (congregational studies). Kilisəşünaslıq daha çox doqmalara bağlıdı. İcmaşünaslıq isə daha çox pastora və ya icma rəhbərlərinə yardım etmək və ümumiyyətlə kilisələri, icmaları elmi məqsədlə öyrənmək məqsədi daşıyır.

Kilisəşünaslıqdakı suallar təxminən buna bənzəyir: Kilisə-icma necə idarə olunmalıdı və bunun teoloji əsasları nədi? Kilisə İsa Məsihin bədəni kimi, bizim İlahi ilə əlaqələrimizdə necə rol oynayır? Bir kilisəni kilisə edən nədir?

İcmaşünaslıqdakı suallar təxminən belədi: İcma üzvləri arasındakı münasibətlərin dinamikası necədi? İcmalardakı konfliktlər nədə görünür? Konkret bir icmanın kimliyini nə təyin edir? Bir icmanın özəlliklərini anlamaq üçün nələrə fikir vermək lazımdı və s.?