De Docta İgnorantia

Bəzi şeylər vardır ki, onları bilməmək bilməkdən daha yaxşıdı.

כי ברב חכמה רב כעס ויוסיף דעת יוסיף מכאוב 




Və ya Vaiz kitabında deyildiyi kimi, çox bilik çox ürəkağrısı gətirir. Söhbət təbii ki, formaldehidin nə olmasını bilməkdən ya bilməməkdən getmir. Söhbət özünü və insanlığı tanımaqdan, həyatın dərinliklərindəkini bilməkdən gedir.

Yuxu

Ya Rəbb! 

Demə kitab yetər mənə, istəmirəm bunca yozum,

Pişvazına çıxım sən gəl, ya Rəbb, səni kimdən sorum?!

Xristos aneste!

Salam əzizlərim! Bu gün Pasxa və ya Diriliş bayramını qeyd edir məsihilər. Bütün məsihilərə bayramınız mübarək deyirəm. Məsihi olmayanlara da bizə qoşulub sevincimizi bölüşün deyə bilərəm. Aşağıda Yunan Pravoslav kilisəsindən bir himn yerləşdirmişəm.

Bir Ovuc Xatirə

Bhaqavad-Gitanı oxumusunuz? Oxumasanız da bu musiqidən zövq alacağınıza əminəm (musiqinin “kafirliyi” sizi qorxutmasa). Ancaq mahnıda işlənən bəzi cümlələrin alt qatındakıları (məsələn, gözləri nilufər və ya müdrik canlar) anlamaq üçün Bhaqavad-Gitanı oxumağa ehtiyac var və ümumiyyətlə Krişnaizmlə (Hinduizmin bir şəkli) tanış olmanız lazımdı. Mən bu musiqini dinlədikcə, maraqlı xatirələrim yadıma düşür.

Bakıda iki dəfə Krişna Şüuru məbədində olmuşam (tanışlıq üçün getmişdim). Hər ikisində də həm xoş, həm çaşdırıcı hisslərim olub. Ancaq yenə də mədəni və nəzakətli davranışlarına görə onlarla bağlı xoş xatirələrim üstünlük təşkil edir.

İlahiyə Doğru Daha Bir Addım

Gerçək inanclının ən önəmli özəlliyi İlahidən gələn danlağı, cəzanı belə sayğıyla, sevə-sevə qəbul etməkdi. Bu, bir az absurd səslənə bilər. Ancaq İlahi hər kəsə cəza vermir. İlahi ya şeytana uymuşlara, ya da sevdiklərinə cəza verir: özünü tamamən şeytana satmışlara İlahinin səbrini sui-istifadə etdikləri üçün, sevdiklərinə isə onları əryi yoldan çəkindirmək üçün.

Ancaq məncə İlahinin bir insana verəcəyi ən ağır cəza, Tanrının həmin şəxsə etinasız yanaşmasıdı. Tanrının unutmasından, daha doğrusu bilə-bilə, necə deyərlər “iqnor” etməsindən, birisinə tamamən etinasız davranmasından böyük cəza mümkün deyil.

Odur ki, Rəbbin sizi tamamən unudub varlıq ümmanının bir küncünə atmasındansa, onun əlindən içi acılarla dolu kasəni alıb içmək daha yaxşıdı. Bunu etmək, əlbəttə, çətindi. Danlaq, cəza hər nə olursa – olsun insanı incidər. Lakin bunu ata-ananın odla oynamaq istəyən və ya qonşunun evindən əşya oğurlayan övladına verdiyi dərs kimi də başa düşmək olar.

Sizcə hansı yaxşıdı?

  

Nota Bene

Tanrım mənim!

Əllərini aç əllərimdən tut.

Cavabsız sualları soruşmayım.

Gözlərimə bax, gülümsə,

Sənin dərinliklərində ruhumu tapım.

İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır - 3

İsa Məsih İlahinin Oğlu Kimi.

İstər-istəməz sual olunur: əgər İlahinin Oğlu olmaq, Nəriman Qasımoğlunun dediyi kimiydisə, onda niyə fəriseylər İsa Məsihi özünə Allahın Oğlu dediyinə görə ittiham edirlər? Gəlin daha bir sual da əlavə edək, əgər İsa Məsih Allahın Oğluydusa, o özünə necə ilahi kimi istinad edə bilərdi? Əslində İsa Məsihdən öncə də "Allahın Oğlu" ifadəsi işlədilirdi. Bu söz birləşməsinə özəl titul kimi yalnız Musəvilikdə deyil, ondan daha öncəki inanclarda, kultlarda da rastlanır. Sadəcə İsa Məsihdə həmin bu konsept, yəni İlahiyə sanki onun oğluymuş qədər yaxın olmaq ideyası daha da gəlişir və Məsihilər üçün yeni anlam qazanır, çünki İsa Məsih kimsənin göstərmədiyi möcüzələr göstərir, Allaha “Ata” deyir, özünün İlahiliyinə işarə edən ifadələr işlədir. Bu kontekstdə İlahinin Oğlu olduğunu iddia etmək sadəcə sıradan Allah adamı anlamında anlaşılmamalıdı və bəlli olur ki, Musəvilər də İsa Məsihin Allah Oğlu sözünü elə onun istədiyi kimi anlamışlar: Allaha onun İlahiliyini bölüşəcək və deməli ibadət olunacaq qədər (İlahitək) yaxın olmaq. Məsih inancına görə, İsa Məsihin İlahi Oğlu olmasına səbəb Müqəddəs Üçlüyün ikinci üzvü Oğulun onda yaşamasıdı. İlahinin Oğlu olmaq o demək deyil ki, İlahi İsa Məsihin insan kimi atası olub. Bu, sadəcə İsa Məsihlə İlahi arasındakı dərin, içdən, başqa varlıqlar arasında rastlanmayan münasibəti ifadə etmək üçün işlədilən məhdud insani bir dildi və İlahinin İsa Məsihə yaxınlığını anladır. İsa Məsihin hər kəs kimi deyil, özəl şəkildə İlahinin Oğlu (və bu mənada onun yerdəki təmsilçisi, davamı, təzahürü) olmasını İncillər də açıqca ortaya qoyur. 

İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır 2

Əhdi Cədid İsa Məsih haqqında nə deyir.

Əhdi Cədidin İsa Məsih haqqında yazdıqlarına baxaraqdan, onun həm insani, həm də İlahi özəlliklərə malik olması haqqında nəticəyə gəlmək mümkündü. Tarixən Xristianlıq İsa Məsihin ilahi və insani təbiətə malik olduğunu irəli sürmüş və bu da belə bir düşüncədən qaynaqlanır ki, İsa Məsih İlahinin mükəmməl surəti və kamil məbədidi. İlahi, daha doğrusu Rəbbin əbədi və əzəli Sözü -Oğlu (Müqəddəs Üçlüyün ikinci üzvü) sıravi bir insanda mümkün olmayacaq qədər çox və güclü, dərin və içdən, unikal bir şəkildə Nazaretli İsa Məsidə təcəlla edib, bədən alıb, cismaniləşib. O həddə ki, İsa Məsihə Rəbb deyə ibadət etməyə əsas və haqq var. Odur ki, İsa Məsih yalnız və yalnız insan (İslamın təqdim etdiyi kimi) deyil, o, həm insan, həm də İlahidir (İsəviliyin mövqeyi). Bu mövqenin kökündə Bibliyadan gələn müəyyən mülahizələr, hekayətlər, onların İbrani və Yunan dünyagörüşündən qaynaqlanan bir sıra metafizik konseptlər əsasında, sevgi və inancla şərhi dayanır. Aşağıda mən, həmin bu cür baxışa əsas verə bilən bəzi bibləvi mülahizələri vurğulamaq istədiyim nəsnələr barədə qeydlərlə nəzərinizə çatdırıram.   

İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır

I

Bir neçə gün bundan öncə 525-ci qəzetin veb-səhifəsində proqressiv düşüncələrinə və şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşdığım Nəriman Qasımoğlunun ‘İsa Məsih’ adlı məqaləsini görəndə sevindim. Sevindim ki, nəhayət maraqlı və ənənəvi düşüncə tərzindən kənara çıxan, mülahizələriylə diqqətimi cəlb edən  şərqşünas ziyalımızın məni çox maraqlandıran məsələlərdən biri barədə yazısını oxuyacam.

Ancaq məqaləni oxuduqca müəllifin məsələyə daha çox ənənəvi İslami nöqteyi-nəzərdən yanaşdığını görmək məni təəccübləndirdi. Məqaləni bitirəndə təəccübümə həm də bir təəssüf əlavə olundu, çünki müəllif üzərinə işıq tutduğu problemin digər tərəfinə yetərincə bələd olmadığını və ya barmaqarası yanaşdığını da yazısıyla ortaya qoyurdu. Həmin bələdsizlikdən doğan anlaşılmazlığı və ya birtərəfliliyi aradan qaldırmaq üçün elə Nəriman bəyin yazısı həcmində (bəlkə daha uzun) bir yazı yazmaq istədim.

Milad bayramınız mübarək!

Əzizlərim, hamınızın Milad bayramını təbrik edirəm! İlahi sevgisindən əskik olmayasınız!