İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır - 3

İsa Məsih İlahinin Oğlu Kimi.

İstər-istəməz sual olunur: əgər İlahinin Oğlu olmaq, Nəriman Qasımoğlunun dediyi kimiydisə, onda niyə fəriseylər İsa Məsihi özünə Allahın Oğlu dediyinə görə ittiham edirlər? Gəlin daha bir sual da əlavə edək, əgər İsa Məsih Allahın Oğluydusa, o özünə necə ilahi kimi istinad edə bilərdi? Əslində İsa Məsihdən öncə də "Allahın Oğlu" ifadəsi işlədilirdi. Bu söz birləşməsinə özəl titul kimi yalnız Musəvilikdə deyil, ondan daha öncəki inanclarda, kultlarda da rastlanır. Sadəcə İsa Məsihdə həmin bu konsept, yəni İlahiyə sanki onun oğluymuş qədər yaxın olmaq ideyası daha da gəlişir və Məsihilər üçün yeni anlam qazanır, çünki İsa Məsih kimsənin göstərmədiyi möcüzələr göstərir, Allaha “Ata” deyir, özünün İlahiliyinə işarə edən ifadələr işlədir. Bu kontekstdə İlahinin Oğlu olduğunu iddia etmək sadəcə sıradan Allah adamı anlamında anlaşılmamalıdı və bəlli olur ki, Musəvilər də İsa Məsihin Allah Oğlu sözünü elə onun istədiyi kimi anlamışlar: Allaha onun İlahiliyini bölüşəcək və deməli ibadət olunacaq qədər (İlahitək) yaxın olmaq. Məsih inancına görə, İsa Məsihin İlahi Oğlu olmasına səbəb Müqəddəs Üçlüyün ikinci üzvü Oğulun onda yaşamasıdı. İlahinin Oğlu olmaq o demək deyil ki, İlahi İsa Məsihin insan kimi atası olub. Bu, sadəcə İsa Məsihlə İlahi arasındakı dərin, içdən, başqa varlıqlar arasında rastlanmayan münasibəti ifadə etmək üçün işlədilən məhdud insani bir dildi və İlahinin İsa Məsihə yaxınlığını anladır. İsa Məsihin hər kəs kimi deyil, özəl şəkildə İlahinin Oğlu (və bu mənada onun yerdəki təmsilçisi, davamı, təzahürü) olmasını İncillər də açıqca ortaya qoyur. 

İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır 2

Əhdi Cədid İsa Məsih haqqında nə deyir.

Əhdi Cədidin İsa Məsih haqqında yazdıqlarına baxaraqdan, onun həm insani, həm də İlahi özəlliklərə malik olması haqqında nəticəyə gəlmək mümkündü. Tarixən Xristianlıq İsa Məsihin ilahi və insani təbiətə malik olduğunu irəli sürmüş və bu da belə bir düşüncədən qaynaqlanır ki, İsa Məsih İlahinin mükəmməl surəti və kamil məbədidi. İlahi, daha doğrusu Rəbbin əbədi və əzəli Sözü -Oğlu (Müqəddəs Üçlüyün ikinci üzvü) sıravi bir insanda mümkün olmayacaq qədər çox və güclü, dərin və içdən, unikal bir şəkildə Nazaretli İsa Məsidə təcəlla edib, bədən alıb, cismaniləşib. O həddə ki, İsa Məsihə Rəbb deyə ibadət etməyə əsas və haqq var. Odur ki, İsa Məsih yalnız və yalnız insan (İslamın təqdim etdiyi kimi) deyil, o, həm insan, həm də İlahidir (İsəviliyin mövqeyi). Bu mövqenin kökündə Bibliyadan gələn müəyyən mülahizələr, hekayətlər, onların İbrani və Yunan dünyagörüşündən qaynaqlanan bir sıra metafizik konseptlər əsasında, sevgi və inancla şərhi dayanır. Aşağıda mən, həmin bu cür baxışa əsas verə bilən bəzi bibləvi mülahizələri vurğulamaq istədiyim nəsnələr barədə qeydlərlə nəzərinizə çatdırıram.   

İsəvilikdə İsa Məsih və ya Nəriman Qasımoğlu Nələri Gözdən Qaçırdır

I

Bir neçə gün bundan öncə 525-ci qəzetin veb-səhifəsində proqressiv düşüncələrinə və şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşdığım Nəriman Qasımoğlunun ‘İsa Məsih’ adlı məqaləsini görəndə sevindim. Sevindim ki, nəhayət maraqlı və ənənəvi düşüncə tərzindən kənara çıxan, mülahizələriylə diqqətimi cəlb edən  şərqşünas ziyalımızın məni çox maraqlandıran məsələlərdən biri barədə yazısını oxuyacam.

Ancaq məqaləni oxuduqca müəllifin məsələyə daha çox ənənəvi İslami nöqteyi-nəzərdən yanaşdığını görmək məni təəccübləndirdi. Məqaləni bitirəndə təəccübümə həm də bir təəssüf əlavə olundu, çünki müəllif üzərinə işıq tutduğu problemin digər tərəfinə yetərincə bələd olmadığını və ya barmaqarası yanaşdığını da yazısıyla ortaya qoyurdu. Həmin bələdsizlikdən doğan anlaşılmazlığı və ya birtərəfliliyi aradan qaldırmaq üçün elə Nəriman bəyin yazısı həcmində (bəlkə daha uzun) bir yazı yazmaq istədim.

Milad bayramınız mübarək!

Əzizlərim, hamınızın Milad bayramını təbrik edirəm! İlahi sevgisindən əskik olmayasınız!

Milada Gedən Yol

Bir azdan insanlar Milad bayramını qeyd edəcək. Milad bayramını Rəbbimiz İsa Məsihin insaniləşməsi və cismaniləşməsi ilə bağlasalar da sözügedən bayramın Roma İmperiyasının mədəniyyətindən, həmin dönəmdəki digər bayram və təntənələrdən təsirləndiyi var.

Rafiq Tağı

Azərbaycanlı yazar və jurnalist, mən də daxil olmaqla bir çoxlarının sevimlisi olan Rafiq Tağı aldığı bıçaq yaralarından sonra xəstəxanada vəfat edib. Böyük bir ehtimalla İran və radikal İslam əleyhinə yazılarından dolayı bıçaqlanan Rafiq Tağının qətli ölkəmizin nə qədər məşum bir boşluğa sürükləndiyini anladır.

Rafiq Tağı, qəbrin nurla dolsun! Biriləri sənin əlindən düşən məşəli götürüb sənin yolunla gedəcək.

Yaşamaq Rəməl Bəhrində

Salam, əzizlərim, bu günlərdə nəfəs dərməyə bir az vaxt var. Fikirləşdim ki, bir-iki cümlə yazsam, qurumuş bloqumuz bir az canlanar. Bu günlər işlə bağlı məşğul olmaq bir az azaldıqca fikirləşirəm ki, arada bir hər şeydən, işdən, evdən, insanlardan az-çox aralanıb özünlə təkbaşına qalmağı bacarmalısan. Güncəl həyatdan bir az aralanmaq bizə hər şeyə kənardan baxmaq şansı verir. Yoxsa, baş hərdən elə qarışır ki, zamanın, insanların, həyatın necə gəlib keçdiyini belə bilmirsən. Ayılanda artıq gec olur. Günlərinin-həftələrinin detallarını itirmişsən, yavaşıyıb üstündə düşünmək gərəkən, zaman, enerji alan və buna layiq nə qədər fürsəti əlindən qaçırmısan.
Hərdən yavaşıyaq ki, həyatımızdan keçənin kim və ya nə olduğunu daha dəqiq, daha yaxşı görə bilək.

 

İkisi Bir Arada

Düzən axtarışında

Əziz dostlar, yəqin fərqinə varırsınız ki, artıq getdikcə bloqa az yazı yerləşdirirəm və yazıların yerləşdirilməsindəki düzən-ardıcıllıq da əvvəlkitək dəqiq deyil. Bunun artıq qeyd etdiyim kimi bir sıra səbəbləri var və son aylar göstərir ki, bloqdakı müntəzəmliyi minimumda dərəcədə saxlamaq da gedərək çətinləşir. Odur ki, bundan sonra bloqa yalnız vaxtım olanda yazmağı düşünürəm. Təxminən ayda bir dəfə və ya hər bir aydan bir yazı yazmaq yəqin mümkün olacaq. Ən azından yaxın altı-yeddi ay üçün əvvəlki müntəzəmliyi bərpa etmək imkanım yoxdu. İndiliksə aşağıdakı yazını bloqa yerləşdirirəm.

Tarazlıq İfratçılığın Əksi Kimi

İnancınızın necəliyinə bağlı olmadan istənilən hər hansı istiqamətdə ifrata varmaq məncə yolverilməzdi.  Ola bilsin, Allaha, Tanrıya sizdən çox inanan yoxdu yer üzündə, ancaq bu inancınız sizi başqalarına düşmən edirsə, adamlara yuxarıdan aşağı baxmağa haqq verirsə, gec-tez çirkaba yuvarlanacaqsınız. Ola bilsin, Allaha, Tanrıya inancınızda gerçəkliyi, dəyişən zamanı göz önünə alırsınız, o qədər ki, sizdən daha yaxşı inancını ortama, dövrə görə yaşayan da yoxdu.  Amma bu cür liberal yanaşma maraqlarınıza uyğun yeri gələndə öz inancınıza etinasız davranmağa əsas verirsə, inancınız da sözdən uzağa getmirsə, yenə gec-tez çirkaba yuvarlanacaqsınız.

"Sənə yar, səndən yar, şikayətim var"

Bibliyanın önəmli özəlliklərindən biri İlahi ilə insanlar arasındakı əlaqələri nüansları ilə ifadə etməsidi. Bir çoxlarımız Allah haqqında şikayəti, incikliyi adətən güncəl həyatda İlahiyə inanmayanların dilindən eşidərik və belə olması gərəkdiyini düşünərik. Sanki Tanrıya inanan adam İlahidən inciyə bilməz və ya onların inancı şikayətlənmələrini önləyir. Ancaq iş burasındadı ki, həyat bizim görmək istədiyimiz kimi deyil. Çox inanclı, gerçəkdən səmimi insanların da bəzən Allaha şikayət etmələri, daha doğrusu Allahın özünə, Allahın özündən şikayət etmələrinə rast gəlmək mümkündü. Bibliya həm də bu cür səslərə yer verir, onları tanıyır və onları insanla Yaradan arasındakı münasibətlərə gətirir. Şəxsən mən özüm şikayətlənməyi sevməsəm də, ara-sıra bütün inananlar kimi mən də suallar qarşısında çaşıram, gerçəkliyin ağır paradoksları məni də əzir. Haqsız gördüyünüzü, İlahinin ədaləti haqqında inancla barışdıra bilmirsiniz, ancaq sualı, parakdoksu gözardı etmək də mümkün olmur. Mən bu cür şikayətləri “uman yerdən küsərlər” baxış bucağından və ya Füzulinin dediyi kimi, “sənə yar, səndən yar şikayətim var” şəklində qavrayıram. Aşağıda bu cür nisgil sərgiləyən məzmurlardan (Məzmur 22:1-15) bir örnək verirəm (azerincil.net səhifəsindən alınıb).